Spis treści
- Nowoczesne leczenie raka płuca – co zmieniło się w ostatnich latach?
- O profilaktyce i wczesnej diagnostyce raka płuc
Jak zmieniło się leczenie raka płuca i dlaczego dziś mówi się o personalizacji?
Jeszcze kilkanaście lat temu pacjenci z zaawansowanym niedrobnokomórkowym rakiem płuca mieli do dyspozycji przede wszystkim chemioterapię. Dziś leczenie dobierane jest indywidualnie – na podstawie wyników badań immunohistochemicznych i molekularnych.
Ogromną zmianą jest rozwój leczenia spersonalizowanego. Równolegle pojawiają się nowe sposoby podawania leków – w części terapii tradycyjne, wielogodzinne wlewy dożylne mogą zostać zastąpione krótkim podaniem podskórnym
Kluczową rolę odgrywają dziś badania molekularne. Standardem jest wykonanie panelu badań obejmującego m.in. EGFR, ALK, ROS1, BRAF, KRAS oraz ocenę ekspresji PD-L1 jeszcze przed wyborem leczenia pierwszej linii. To właśnie wyniki tych badań decydują o tym, czy pacjent odniesie największą korzyść z terapii celowanej, immunoterapii, klasycznej chemioterapii czy też z połączenia tych metod.
U części pacjentów, zwłaszcza tych, u których uda się dobrać leczenie „szyte na miarę" lub którzy dobrze odpowiadają na immunoterapię, rak płuca coraz częściej staje się chorobą przewlekłą wymagającą regularnego leczenia i kontroli, a nie stanem bezpośrednio zagrażającym życiu w krótkim czasie. To duża zmiana w porównaniu z sytuacją sprzed kilkunastu lat.
Jednocześnie współczesna onkologia nadal mierzy się z wieloma wyzwaniami. Należą do nich przede wszystkim szybki dostęp do kompleksowej diagnostyki molekularnej, narastająca oporność na leczenie, kiedy nowotwór z czasem uczy się omijać działanie terapii, a także organizacja procesu leczenia.
Już na etapie diagnostyki istotnym problemem pozostaje dostęp do badań obrazowych, takich jak PET-CT, które jest niezbędne do kwalifikacji pacjentów do leczenia radykalnego dającego szansę na wyleczenie. W niektórych ośrodkach dysponujemy nowoczesnymi robotami umożliwiającymi przeprowadzanie operacji, jednak wciąż brakuje odpowiednich możliwości diagnostycznych pozwalających zakwalifikować pacjentów do zabiegu. Są to jedne z najważniejszych wyzwań systemowych.
Terapie podskórne – na czym polega ta zmiana?
Jednym z kierunków rozwoju nowoczesnego leczenia jest zmiana sposobu podawania leków. Zarówno atezolizumab, jak i amiwantamab są obecnie dostępne nie tylko w tradycyjnej postaci dożylnej, ale również w formie podskórnej (SC – subcutaneous).
- Amiwantamab stosowany jest wyłącznie u pacjentów, u których w komórkach nowotworowych stwierdzono określoną zmianę genetyczną w genie EGFR.
- Atezolizumab jest lekiem stosowanym w immunoterapii. Nie działa bezpośrednio na komórki nowotworowe, lecz odblokowuje własny układ odpornościowy pacjenta, umożliwiając mu skuteczniejszą walkę z guzem. Przyłącza się do białka PD-L1 obecnego na wielu komórkach nowotworowych..
W przypadku terapii podskórnych lek podawany jest w postaci krótkiego, kilkuminutowego wstrzyknięcia pod skórę, najczęściej w okolicę uda, zamiast wielogodzinnego wlewu dożylnego.
Preparat atezolizumabu w postaci podskórnej zawiera substancję czynną odpowiedzialną za efekt terapeutyczny oraz rekombinowaną ludzką hialuronidazę – enzym ułatwiający wchłanianie leku. Forma ta została zarejestrowana we wszystkich wskazaniach, w których stosowana jest postać dożylna, w tym również w leczeniu nowotworów płuca.
Podskórna postać amiwantamabu umożliwia najkrótszy dotychczas czas podania tego leku. W skojarzeniu z lazertynibem stosowana jest w pierwszej linii leczenia pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i mutacją genu EGFR. Jej skuteczność oraz bezpieczeństwo potwierdzono w badaniach klinicznych porównujących podanie podskórne z dożylnym. Wyniki wykazały porównywalną skuteczność przy jednocześnie lepszej tolerancji leczenia oraz mniejszej liczbie działań niepożądanych związanych z podaniem leku.
Czy skuteczność terapii podskórnych jest taka sama?
Tak. Forma podskórna nie jest „słabszą wersją" leku. Zawiera tę samą substancję czynną, jednak została opracowana w sposób umożliwiający podanie pod skórę zamiast dożylnie. Badania rejestracyjne wykazały porównywalną skuteczność i bezpieczeństwo obu form podania.
Korzyści dla pacjenta
Zastosowanie terapii podskórnych niesie ze sobą szereg praktycznych korzyści:
- znacznie krótszy czas spędzony w szpitalu lub na oddziale dziennym – podanie trwa kilka minut zamiast nawet kilku godzin,
- mniej wkłuć dożylnych, co ma szczególne znaczenie u pacjentów z trudnym dostępem żylnym,
- brak konieczności zakładania igły do portu, co może zmniejszać ryzyko infekcji,
- możliwość szybszego powrotu do codziennych obowiązków.
Dla wielu pacjentów i ich bliskich krótszy pobyt w ośrodku nie oznacza jedynie większej wygody. To realna oszczędność czasu, która ułatwia utrzymanie aktywności zawodowej, rodzinnej i społecznej.
Kwalifikacja do terapii podskórnej
Nie każdy pacjent automatycznie kwalifikuje się do leczenia w formie podskórnej. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący, biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg leczenia, tolerancję leku oraz dostępność danego preparatu w ośrodku. W wybranych przypadkach możliwe jest również przejście z terapii dożylnej na podskórną w trakcie leczenia.
Korzyści dla systemu ochrony zdrowia
Krótszy czas podawania leków oznacza również mniejsze obciążenie oddziałów dziennych i personelu medycznego. Dzięki temu w tym samym czasie można przyjąć większą liczbę pacjentów, co przekłada się na sprawniejszą organizację pracy ośrodków onkologicznych.
Jakość życia podczas leczenia raka płuca
Co dziś oznacza dobra jakość życia pacjenta onkologicznego?
Współczesna onkologia koncentruje się nie tylko na wydłużaniu życia, ale również na jego jakości. Dobra jakość życia oznacza nie tylko ograniczenie objawów choroby, lecz także możliwość zachowania codziennej aktywności, relacji z bliskimi, a często również kontynuowania pracy zawodowej przy jednoczesnym zmniejszeniu uciążliwości samego leczenia.
Aktywność zawodowa
Dzięki terapiom celowanym, immunoterapii oraz nowym, wygodniejszym sposobom podawania leków coraz więcej pacjentów może kontynuować pracę zawodową – przynajmniej w ograniczonym zakresie – również w trakcie leczenia.
Mniej czasu spędzanego w szpitalu
Krótszy czas podania leków oraz – w niektórych schematach – rzadsze wizyty w ośrodku onkologicznym odciążają nie tylko pacjentów, ale również ich bliskich, którzy często organizują transport i towarzyszą podczas leczenia.
Koszty pośrednie choroby
Choć koszt terapii w ramach programów lekowych pokrywany jest w Polsce przez system refundacji, pacjenci i ich rodziny ponoszą wiele kosztów pośrednich. Należą do nich między innymi utracone dochody wynikające z nieobecności w pracy, koszty dojazdów do ośrodka, organizacji opieki nad dziećmi czy zwolnień z pracy opiekunów.
Coraz częściej zwraca się uwagę na ten aspekt leczenia, ponieważ pokazuje on rzeczywisty wpływ choroby na życie pacjenta i jego rodziny. Terapie skracające czas podania oraz ograniczające liczbę wizyt pomagają zmniejszyć właśnie ten rodzaj obciążenia.
Najczęściej zadawane pytania
Ścieżka diagnostyczno-terapeutyczna powinna być dostosowana do stopnia zaawansowania choroby i opierać się na współpracy zespołu wielodyscyplinarnego. Już na etapie potwierdzenia rozpoznania pacjent powinien zostać objęty opieką koordynowaną, a decyzje dotyczące leczenia powinny zapadać podczas konsylium z udziałem torakochirurga, onkologa klinicznego i radioterapeuty.
Wczesny rak płuca
Proces diagnostyczny rozpoczyna się od wykonania badań obrazowych, najczęściej tomografii komputerowej klatki piersiowej z kontrastem. Następnie konieczne jest uzyskanie materiału do badania histopatologicznego, zwykle podczas bronchoskopii, badania EBUS lub biopsji przezklatkowej.
W celu dokładnej oceny zaawansowania choroby wykonuje się badanie PET-CT, ocenę węzłów chłonnych śródpiersia, a w uzasadnionych przypadkach również rezonans magnetyczny mózgu.
Po zakończeniu diagnostyki przypadek jest omawiany podczas konsylium wielodyscyplinarnego, które kwalifikuje chorego do najbardziej odpowiedniego leczenia.
U większości pacjentów z operacyjnym nowotworem leczeniem z wyboru pozostaje zabieg chirurgiczny z limfadenektomią śródpiersia. Coraz częściej operację poprzedza leczenie przedoperacyjne. Po zabiegu oraz uzyskaniu wyników badania patomorfologicznego i badań molekularnych konsylium ponownie ocenia wskazania do leczenia uzupełniającego, które może obejmować chemioterapię, immunoterapię lub terapię ukierunkowaną molekularnie u pacjentów z odpowiednimi zmianami genetycznymi.
Jeżeli chory nie kwalifikuje się do operacji, rozważa się radykalną radioterapię, w tym radioterapię stereotaktyczną (SBRT).
Po zakończeniu leczenia pacjent pozostaje pod stałą kontrolą, obejmującą regularne wizyty i badania obrazowe, które pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu choroby.
Zaawansowany rak płuca
W przypadku zaawansowanego raka płuca (stadia IIIB-IV) kluczowe znaczenie ma szybkie potwierdzenie rozpoznania oraz wykonanie kompleksowej diagnostyki umożliwiającej dobór najbardziej skutecznego leczenia.
Oprócz badania histopatologicznego standardem jest oznaczenie ekspresji PD-L1 oraz wykonanie szerokiej diagnostyki molekularnej obejmującej m.in. mutacje genu EGFR, rearanżacje ALK i ROS1, mutacje BRAF, KRAS oraz inne biomarkery. Najlepiej, jeśli badania wykonywane są z wykorzystaniem sekwencjonowania nowej generacji (NGS).
Po zakończeniu diagnostyki przypadek ponownie trafia pod obrady konsylium wielodyscyplinarnego, które określa strategię leczenia. W zależności od stanu pacjenta, stopnia zaawansowania choroby i wyników badań możliwe jest zastosowanie terapii celowanej, immunoterapii, immunochemioterapii lub chemioterapii. W wybranych sytuacjach wykorzystuje się również radioterapię paliatywną, leczenie miejscowe zmian przerzutowych lub zabiegi poprawiające drożność dróg oddechowych.
Warto zabrać ze sobą:
- całą dostępną dokumentację medyczną,
- wyniki badań obrazowych,
- wyniki badań histopatologicznych,
- wyniki badań molekularnych, jeśli zostały już wykonane,
- listę przyjmowanych leków,
- wcześniej spisane pytania, które chcemy zadać lekarzowi.
- Jaki jest typ i stopień zaawansowania mojego nowotworu?
- Czy wykonano lub zostaną wykonane badania molekularne? Kiedy będą dostępne wyniki?
- Jakie są dostępne opcje leczenia w moim przypadku?
- Jak będzie wyglądał harmonogram terapii i w jaki sposób lek będzie podawany?
- Jakich działań niepożądanych mogę się spodziewać?
- W jaki sposób i komu zgłaszać ewentualne działania niepożądane?